زبان های برنامه نویسی موبایل | معرفی همه زبان‌های اندروید و iOS

زبان های برنامه نویسی موبایل بیشتر از آن چیزی هستند که بیشتر مردم فکر می‌کنند: از Kotlin و Swift که زبان‌های رسمی اندروید و iOS هستند، تا Dart، JavaScript، C#، C++ و حتی Python. هر کدام از این زبان‌ها برای نوع خاصی از اپلیکیشن ساخته شده‌اند. در این مقاله همه زبان های برنامه نویسی موبایل را یک‌جا معرفی می‌کنیم: هر زبان چیست، با چه فریم‌ورکی استفاده می‌شود و برای چه پروژه‌ای مناسب است.

اگر فقط می‌خواهید بدانید کدام زبان را انتخاب کنید، مقاله مقایسه زبان‌های برنامه‌نویسی موبایل و ایرادات هر کدام را ببینید.

دسته‌بندی زبان های برنامه نویسی موبایل

پیش از معرفی تک‌تک زبان‌ها، باید سه روش اصلی ساخت اپ را بشناسید، چون هر زبان به یکی از این روش‌ها تعلق دارد:

• نیتیو (Native): اپ جداگانه برای هر سیستم‌عامل با زبان رسمی همان سیستم؛ Kotlin و Java برای اندروید، Swift و Objective-C برای iOS.
• کراس‌پلتفرم (Cross-platform): یک کد برای اندروید و iOS؛ مانند Dart در Flutter، JavaScript در React Native و C# در ‎.NET MAUI.
• وب اپلیکیشن و PWA: اپی که با HTML، CSS و JavaScript ساخته می‌شود و از مرورگر نصب می‌شود.

تفاوت این سه روش را در مقاله مقایسه برنامه نویسی native، web app و hybrid مفصل توضیح داده‌ایم.

زبان‌های برنامه‌نویسی اندروید

Kotlin

زبان رسمی و پیشنهادی گوگل برای اندروید از سال ۲۰۱۹. کوتاه‌تر و ایمن‌تر از Java است، خطای رایج «Null» را در زمان کامپایل می‌گیرد و با Jetpack Compose، رابط کاربری مدرن اندروید با آن ساخته می‌شود. بیشتر اپ‌های جدید نیتیو اندروید امروز با Kotlin نوشته می‌شوند. بیشتر بخوانید: Kotlin چیست.

مناسب برای: اپ‌های اندرویدی سنگین، کار با سخت‌افزار، بلوتوث، پردازش پس‌زمینه و اپ‌های سازمانی.

Java

زبان اصلی اندروید از ابتدا تا پیش از Kotlin. هنوز میلیون‌ها خط کد اپ‌های موجود با Java نوشته شده و کتابخانه‌های بی‌شماری دارد. Java و Kotlin در یک پروژه کنار هم کار می‌کنند.

مناسب برای: نگهداری و توسعه اپ‌های اندرویدی قدیمی و تیم‌هایی که سابقه جاوا دارند.

C++ (با Android NDK)

برای بخش‌هایی که به بیشترین سرعت نیاز دارند: پردازش تصویر و صدا، رمزنگاری، موتورهای بازی و کتابخانه‌های مشترک بین پلتفرم‌ها. معمولاً کل اپ با C++ نوشته نمی‌شود و فقط هسته‌های پردازشی با آن ساخته می‌شوند.

زبان‌های برنامه‌نویسی iOS

Swift

زبان رسمی اپل از سال ۲۰۱۴ برای iOS، iPadOS، macOS و watchOS. سریع، ایمن و خواناست و با SwiftUI رابط کاربری را به شکل اعلانی (Declarative) می‌سازد. اپ‌های نیتیو جدید آیفون تقریباً همه با Swift نوشته می‌شوند.

مناسب برای: اپ‌های حرفه‌ای iOS با تجربه کاملاً بومی، ویجت‌ها، اپل واچ و استفاده عمیق از امکانات آیفون.

Objective-C

زبان قدیمی اپل پیش از Swift. امروز برای پروژه جدید انتخاب نمی‌شود، اما در نگهداری اپ‌ها و کتابخانه‌های قدیمی iOS هنوز دیده می‌شود.

زبان‌های برنامه‌نویسی کراس‌پلتفرم موبایل

Dart (فریم‌ورک Flutter)

Dart زبانی از گوگل است که با فریم‌ورک Flutter شناخته می‌شود. با یک کد، اپ اندروید و iOS (و حتی وب و دسکتاپ) ساخته می‌شود. Flutter رابط کاربری را خودش رسم می‌کند، پس ظاهر اپ روی همه گوشی‌ها یکسان و روان است. قابلیت Hot Reload هم سرعت توسعه را بالا می‌برد. بیشتر بخوانید: ساخت اپلیکیشن با فلاتر.

مناسب برای: بیشتر اپ‌های تجاری؛ فروشگاهی، خدماتی، آموزشی، نوبت‌دهی و سفارش آنلاین.

JavaScript و TypeScript (فریم‌ورک React Native)

React Native ساخته متا (فیسبوک) است و اپ موبایل را با JavaScript یا TypeScript و مفاهیم React می‌سازد. اجزای رابط به کامپوننت‌های نیتیو هر سیستم‌عامل تبدیل می‌شوند. معماری جدید آن (Fabric و TurboModules) سرعت ارتباط با بخش نیتیو را بهتر کرده است.

مناسب برای: کسب‌وکارهایی که وب‌سایت یا تیم React دارند و می‌خواهند منطق و دانش را بین وب و موبایل مشترک کنند.

JavaScript با Ionic، Capacitor و NativeScript

Ionic و Capacitor اپ را با فناوری وب (HTML، CSS، JavaScript با Angular، React یا Vue) می‌سازند و در یک WebView نمایش می‌دهند. NativeScript هم JavaScript را مستقیماً به امکانات نیتیو وصل می‌کند. ساخت سریع است اما کارایی و حس بومی معمولاً به پای Flutter و React Native نمی‌رسد.

C# (‎.NET MAUI و Unity)

‎.NET MAUI جانشین Xamarin است (پشتیبانی Xamarin در سال ۲۰۲۴ پایان یافت) و با C# اپ اندروید، iOS و ویندوز می‌سازد. C# همچنین زبان موتور بازی‌سازی Unity است که بخش بزرگی از بازی‌های موبایل با آن ساخته می‌شوند.

مناسب برای: شرکت‌هایی که تیم ‎.NET دارند و اپ داخلی سازمانی می‌خواهند؛ و بازی‌های دو‌بعدی و سه‌بعدی (Unity).

Kotlin Multiplatform

روشی از JetBrains برای اشتراک منطق برنامه (شبکه، پایگاه داده، قوانین کسب‌وکار) بین اندروید و iOS با Kotlin، در حالی که رابط کاربری می‌تواند نیتیو بماند یا با Compose Multiplatform مشترک شود. رو به رشد است، اما اکوسیستم آن هنوز کوچک‌تر از Flutter و React Native است.

زبان‌های وب اپلیکیشن و PWA

HTML، CSS و JavaScript

PWA (وب اپلیکیشن پیشرو) با همین سه فناوری و فریم‌ورک‌هایی مثل Vue.js ساخته می‌شود. کاربر آن را بدون مارکت، از مرورگر روی صفحه گوشی نصب می‌کند و اپ آفلاین هم کار می‌کند. برای کاربران آیفون در ایران که نصب از اپ‌استور برایشان دشوار است، PWA راه‌حل بسیار کاربردی است.

زبان‌های کمتر رایج در موبایل

• Python: با Kivy و BeeWare می‌توان اپ موبایل ساخت، اما برای اپ تجاری کمتر استفاده می‌شود؛ جایگاه اصلی Python در بک‌اند و هوش مصنوعی است.
• Lua: در برخی موتورهای بازی سبک مانند Defold و Solar2D.
• Rust: برای کتابخانه‌های پرسرعت و امن که در اپ اندروید یا iOS استفاده می‌شوند، نه برای کل اپ.

جدول همه زبان های برنامه نویسی موبایل

دولوپر اپ با کدام زبان‌ها اپلیکیشن می‌سازد؟

ما اپ موبایل را با Flutter (Dart)، React Native، Kotlin، Java، Swift و PWA می‌سازیم و بک‌اند را با ASP.NET Core و Node.js. برای هر پروژه زبانی را پیشنهاد می‌دهیم که با بودجه، کاربران و برنامه رشد شما جور باشد، نه زبانی که فقط برای تیم راحت‌تر است:

• بیشتر اپ‌های تجاری: Flutter، همراه PWA برای کاربران آیفون
• اپ‌های سنگین اندرویدی یا وابسته به سخت‌افزار: Kotlin
• اپ حرفه‌ای iOS: Swift
• کسب‌وکارهای دارای تیم React: React Native

برای مقایسه کامل‌تر تکنولوژی‌ها، صفحه تکنولوژی‌های دولوپر اپ و مقاله قدیمی‌تر بهترین زبان برنامه نویسی برای موبایل را هم ببینید.

سوالات متداول زبان های برنامه نویسی موبایل

زبان های برنامه نویسی موبایل کدام‌اند؟

اصلی‌ترین‌ها Kotlin و Java برای اندروید، Swift و Objective-C برای iOS، Dart (Flutter)، JavaScript/TypeScript (React Native)، C# (‎.NET MAUI و Unity)، C++ و HTML/CSS/JavaScript برای PWA هستند.

با یک زبان می‌توان برای اندروید و iOS اپ ساخت؟

بله؛ با Dart در Flutter، JavaScript در React Native یا C# در ‎.NET MAUI یک کد برای هر دو سیستم‌عامل نوشته می‌شود و هزینه ساخت معمولاً کمتر از دو اپ نیتیو جداگانه است.

برای شروع یادگیری برنامه نویسی موبایل کدام زبان بهتر است؟

اگر هدف شما ورود به بازار کار است، Dart با Flutter یا Kotlin برای اندروید شروع خوبی است. اگر جاوااسکریپت بلدید، React Native راه کوتاه‌تری است.

زبان برنامه نویسی روی قیمت اپلیکیشن اثر دارد؟

بله؛ ساخت دو اپ نیتیو جداگانه (Kotlin و Swift) معمولاً گران‌تر از یک اپ کراس‌پلتفرم است. اختلاف را در ماشین حساب بالای همین صفحه ببینید.